Zbiór: Rzecz z duszą

W Nowym Wiśniczu znajduje się Muzeum Pamiątek po Janie Matejce – Koryznówka. Oprowadza nas po nim kustoszka i twórczyni muzeum, Maria Serafińska-Domańska, która urodziła się w tym miejscu.

Posłuchaj odcinka podcastu „Historie z ekomuzeum” (16:05).

Rabacja, czyli krwawy bunt chłopów przeciw dworom na przełomie lutego i marca 1846 r., dotarła także do Raciechowic. Napadnięto wtedy tutejszy dwór. Jego właściciel, dawny starosta dobczycki, był już osiemdziesięcioletnim człowiekiem – zmarł kilka dni później od ran. Zginęło też kilka innych osób z dworu.

W rodzinach przekazuje się z pokolenia na pokolenie, że miejscowi chłopi nie brali w tym udziału – napastnicy mieli przyjść od strony Łapanowa i Bochni.

Z tamtymi wydarzeniami mieszkańcy łączą figurę Matki Boskiej w Komornikach, na którą mówi się po prostu „Święta”. Dawniej stała na terenie dworskim, później ją przeniesiono. Przed odnowieniem miała czerwone dłonie – jak umazane krwią. Dziś są białe.

W czasie II wojny światowej Niemcy przewieźli do Nowego Wiśnicza obrazy Jana Matejki zrabowane we Lwowie i ukryli je w tutejszym więzieniu – tuż obok Koryznówki. Odkryła to opiekunka muzeum.

W rodzinie z Koryznówki przetrwało wspomnienie: domownik je śniadanie, a za oknem Niemcy wiozą obrazy Matejki. Losy obrazów mistrza – także „Bitwy pod Grunwaldem”, ukrywanej w czasie wojny – to osobny, fascynujący temat, który w Koryznówce wciąż się bada.

Koryznówka w Nowym Wiśniczu to mały dworek, w którym bywał Jan Matejko. Mieszkała tu rodzina jego szwagierki. Dziś to Muzeum Pamiątek po Janie Matejce – kameralne, z dwiema salami, sienią i ogrodem. Od wejścia czuć zapach starego domu.

Wielka historia miesza się tu z codziennością. Stoi fortepian – Matejko był synem nauczyciela muzyki i sam grywał. Jest stereoskop, prasa do kart do gry i zapalniczka do kart, tamborek do haftowania, przycisk do papieru w kształcie dłoni, biblioteczka pełna książek. Nad drzwiami wisi rycerska rękawica, w którą ktoś włożył… orzech kokosowy. W ogrodzie spacerują pawie.

Jedna z sal to pokój rodzinnej kronikarki i pierwszej opiekunki pamiątek, krewnej żony Matejki. W jej notesiku, pisanym w wieku 13 lat, zachował się spis garderoby – małe okno na dawne czasy. Opiekunka muzeum mówi: kto widzi coś, czego nie zna, powinien od razu zapytać, do czego to służy.